Hợp đồng giả cách trong quan hệ vay mượn: rủi ro cần lưu ý

Hợp đồng giả cách là gì?

Hiện nay pháp luật không quy định thế nào là hợp đồng giả cách, tuy nhiên theo điều 124 Bộ luật dân sự năm 2015 có quy định “giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo”.

Theo đó, khi các bên xác lập giao dịch dân sự một cách giả tạo nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác thì giao dịch dân sự giả tạo vô hiệu, còn giao dịch dân sự bị che giấu vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp giao dịch đó cũng vô hiệu theo quy định của bộ luật này hoặc luật khác có liên quan.

Các thể thức thoả thuận vay mượn tiền được giả cách hoá (mà có hại đối bên vay liệt kê một số dạng dưới đây)

Bên cho vay tiền yêu cầu bên vay tiền ký vào biên bản nhận tiền nhờ đi mua tài sản nào đó có kèm theo điều kiện về thời gian và xử lý vi phạm

Tác hại: Không mua được có thể phạm tội hình sự

Bên cho vay yêu cầu thực hiện 1 hđ uỷ quyền để bên vay uỷ quyền cho bên cho vay toàn quyền định đoạt 1 quyền tài sản nào đó, hứa rằng nếu thanh toán đủ tiền sẽ chấm dứt hợp đồng uỷ quyền nào

Tác hại: Bên cho vay có thể toàn quyền ký kết với bên thứ 3 khác mà không thông báo với bên vay

Bên cho vay yêu cầu ký chuyển nhượng 01 hđcn quyền tài sản, số tiền vay bằng số tiền giao nhận trong hđcn đó. Hẹn khi nào trả tiền thì sẽ ký huỷ bỏ hđ chuyển quyền tài sản

Tác hại: Bên cho vay toàn quyền đi thực hiện đăng ký biến động và có thể chuyển quyền cho bên thứ ba ngay tình

Bên cho vay yêu cầu ký chuyển nhượng (đứng tên hộ tài sản) để đi vay hộ ngân hàng

Tác hại: Nếu bên cho vay không trả tiền ngân hàng đúng hẹn, ngân hàng thu hồi tài sản thì rất khó nhận lại tài sản hoặc phải chi thêm số tiền để đạt được mục tiêu

Bên cho vay yêu cầu ký hợp đồng hợp tác, hợp đồng góp vốn đối với 1 quyền tài sản đối với bên vay

Tác hại: Bị chung đụng về lợi ích, khó giao dịch khi thanh khoản tài sản

Rủi ro cao khi ký hợp đồng giả cách

Nếu có tranh chấp, chứng minh được hợp đồng là “giả cách” và một trong các bên khởi kiện ra tòa án và có bằng chứng chứng minh giao dịch vay mượn thì tòa sẽ công nhận giao dịch vay tiền và tuyên vô hiệu giao dịch mua bán nhà đất.

Bản chất của “giao dịch dân sự giả tạo” là không đúng với ý chí ban đầu của các bên hoặc ít nhất một bên (thường là bên yếu thế) khi tham gia giao dịch. Loại giao dịch này thông thường được bên cho vay (trong giao dịch vay tiền) chủ động đưa ra nhằm mục đích là để thu hồi nợ nếu đến hạn người vay không trả.

Lúc này, bên cho vay sẽ sử dụng hợp đồng mua bán nhà đất đã ký trước đó để hoàn tất các thủ tục mua bán nhà đất và đăng ký với Nhà nước. Tài sản lúc này thuộc quyền sở hữu của người cho vay, người vay mất nhà đất. Nếu giá trị nhà đất lớn hơn số tiền vay (gốc và lãi) thì người vay bị thiệt.

Nếu có tranh chấp mà bên đi vay không chứng minh được giao dịch vay, mượn thì trong trường hợp này tòa án sẽ công nhận giao dịch mua bán nhà đất. Cuối cùng thì người vay sẽ bị thiệt hại.

Hướng xử lý về cách tạo lập văn bản/xu hướng lập vi bằng sử dụng để làm bằng chứng:

Để đảm bảo quyền lợi của mình khi tham gia giao dịch, các bên cần tuân thủ quy định của pháp luật hoặc tối thiểu giao dịch cần phải lập thành văn bản, đọc kỹ nội dung và chỉ ký kết khi giao dịch đó phản ảnh đúng nội dung, bản chất của giao dịch.

Trường hợp lỡ ký hợp đồng mua bán nhà đất trong khi đây chỉ là quan hệ vay mượn thì cần thu thập, lưu giữ những thông tin đến việc vay mượn như các bằng chứng trả lãi, thông tin trao đổi với nhau để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi có tranh chấp.

Trong quá trình thu thập các bằng chứng, người vay có thể yêu cầu Thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận lại các nội dung về tin nhắn, ghi âm, video, sao kê ngân hàng,… chứng minh giao dịch vay tiền để làm chứng cứ nộp cho Tòa án.

Vậy bài viết kể trên để các bên rõ ràng trong quá trình trao đổi thực hiện thoả thuận dân sự và đặc biệt là vay/mượn tiền; hoặc nếu có thực hiện thì bạn đọc hãy sáng suốt thực hiện theo một số gợi ý của chúng tôi để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Chúc bạn đọc luôn tỉnh táo, gặp được đúng đối tượng phù hợp, ngay thẳng.